افعال پیشوندی و ظرافت زبان گیلکی
در این نوشته ابتدا به مقایسه ترجمه تحت الفظی
و معنوی چند مصدر گیلکی می پردازیم و سپس
چند مصدر پیشوندی دیگر را با هم مقایسه میکنیم.
به طور کلی افعال پیشوندی گیلکی را می توان به
دو دسته کلی تقسیم کرد:
دسته اول : قرار گرفتن پیشوند در ابتدای فعل اصلی،
معنای فعل را عوض می کند.
مانند: زَئَن: زدن دَزئَن: بستن ( در و پنجره و ..)
دسته دوم : قرار گرفتن پیشوند در ابتدای فعل اصلی،
معنای فعل را کاملا عوض نمی کند و به صورت کاملا
ظریف و زیرکانه شرایط و حالت خاصی را به فعل
اصلی می دهد.
مانند: توکێسن : چکه کردن فتوکێسن: چکه کردن
و خشک شدن مقداری از آب ظروف یا لباسهای شسته شده
-----------------------------------------------------
دو صورت ترجمه تحت الفظی (مستقیم) و معنایی
گیلکی به فارسی :
واشۆن : تحت الفظی «وارفتن»
معنوی «شباهت را به ارث بردن»
(کَسن هَمرا) دَرشۆن: تحت الفظی « (باهم) دررفتن»
معنوی « باهم کنار آمدن »
سَرشۆن: تحت الفظی «سر رفتن»
معنوی «تمام شدن زمان»
(سَر) دَرشۆن: تحت الفظی «(سر) دررفتن»
معنوی « متوجه شدن، توانایی درک کردن را داشتن»
واکێشێن: تحت الفظی « واکشیدن»
معنوی «جوجه در آوردن»
-----------------------------------------------------
بررسی عوض شدن معنا یا اختصاص شرایطی در
افعال پیشوندی گیلکی:
وگرسن: برگشتن از جایی
دگرسن: پیچیدن با زاویه تند و عوض کردن جهت حرکت
فگرسن: برگشتن و واژگون شدن (مثلا دیگ حاوی خورشت)
جئن(اێجێن) : خرد کردن
دَرجئن: خرد کردن با زور
وارجئن: تنظیم و تقسیم کردن آبیاری "کیل" ها در باغ ها
واجئن: جدا کردن سره و ناسره (انتخاب کردن)، پاک کردن
برنج و حبوبات
دوجئن: انتخاب کردن
موتن: گشتن ، قدم زدن
واموتن: جستجو کردن ، به دنبال چیزی گشتن
دَموتن: لگد کردن ، پامال کردن
گیتن: گرفتن
هَگیتن: گرفتن ، خریدن
دَگیتن: شروع شدن و باریدن باران و برف
وه گیتن: منع کردن و گرفتن از چیزی (مثلا گرفتن از
شیر) ، از کنترل خارج شدن (فرمان می جی وه گیت)
فیگیتن: کتک زدن
